Γράφει η Μαρία Κουτουζή

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ολοκλήρωσε στις 11 Ιουνίου μία από τις πιο σημαντικές συνεδριάσεις της τα τελευταία έτη. Όπως είχαν σηματοδοτήσει η Πρόεδρος και μέλη της και είχε προεξοφλήσει η αγορά, η ΕΚΤ προέβη σε αύξηση των επιτοκίων της για πρώτη φορά από τον Σεπτέμβριο του 2023. Τα επιτόκια της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης και της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης αυξάνονται κατά 0,25% στο 2,25%, 2,40% και 2,65% αντίστοιχα, με ισχύ από τις 17 Ιουνίου 2026. Είχαν προηγηθεί επτά διαδοχικές συνεδριάσεις διατήρησης αμετάβλητων επιτοκίων μετά από οκτώ μειώσεις επιτοκίων από τον Ιούνιο του 2024 έως τον Ιούνιο του 2025. 

Η ΕΚΤ είναι η πρώτη μεταξύ των σημαντικότερων κεντρικών τραπεζών που προέβη σε αύξηση των επιτοκίων της ως απάντηση στον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, σε αντίθεση με το 2022 που επικρίθηκε για αργοπορημένη αντίδραση στην πληθωριστική κρίση που προκλήθηκε λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας σε συνδυασμό με την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία. Η ΕΚΤ αποφάσισε αυτή τη φορά να μην αργήσει να αντιδράσει, στο πλαίσιο της δέσμευσή της να καθορίζει τη νομισματική πολιτική με σκοπό τη διασφάλιση ότι ο πληθωρισμός σταθεροποιείται στον στόχο του 2% μεσοπρόθεσμα. Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη ο οποίος είχε τιθασευτεί πριν τον πόλεμο, ανήλθε τον Μάιο στο 3,2%, αποκλίνοντας αρκετά από τον στόχο. Η εξέλιξη αυτή οφείλεται κυρίως στη σημαντική αύξηση των τιμών ενέργειας, αλλά υπάρχουν και ενδείξεις διάχυσης της αύξησης τιμών σε άλλους κλάδους της οικονομίας. Ο δομικός πληθωρισμός, δηλαδή ο πληθωρισμός εξαιρουμένων των τιμών ενέργειας και τροφίμων διαμορφώθηκε στο 2,2%.

Η ΕΚΤ ανακοίνωσε και τις επικαιροποιημένες εκτιμήσεις της για το ΑΕΠ και τον πληθωρισμό, οι οποίες περιλαμβάνουν χαμηλότερη ανάπτυξη και υψηλότερο πληθωρισμό για το 2026 και το 2027 συγκριτικά με τις εκτιμήσεις του Μαρτίου. Σύμφωνα με το βασικό σενάριο, ο πληθωρισμός αναμένεται στο 3,0% το 2026, 2,3% το 2027 και 2,0% το 2028. Ο δομικός πληθωρισμός προβλέπεται 2,5% το 2026 και το 2027 και 2,2% το 2028. Η οικονομική ανάπτυξη εκτιμάται 0,8% το 2026, 1,2% το 2027 και 1,5% το 2028. Η ΕΚΤ επισήμανε ότι οι προοπτικές παραμένουν αβέβαιες, με ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό και καθοδικούς κινδύνους για την οικονομική ανάπτυξη. Η ΕΚΤ επανέλαβε ότι θα ακολουθεί μια προσέγγιση που βασίζεται στα εκάστοτε διαθέσιμα στοιχεία και θα λαμβάνει αποφάσεις από συνεδρίαση σε συνεδρίαση για τον καθορισμό της κατάλληλης κατεύθυνσης της νομισματικής πολιτικής. Στη συνέντευξη τύπου η Πρόεδρος της ΕΚΤ, C. Lagarde, ανέφερε ότι η απόφαση που ελήφθη ήταν ομόφωνη, βασιζόμενη σε όλα τα εναλλακτικά σενάρια για τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη και δεν συζητήθηκαν διαφορετικές προτάσεις. 

Το ερώτημα είναι εάν αυτή ήταν η πρώτη μιας σειράς αυξήσεων και ποια θα είναι η διάρκεια πιθανού ανοδικού κύκλου επιτοκίων. Η ΕΚΤ όπως ήταν αναμενόμενο, δεν δεσμεύθηκε για τις επόμενες κινήσεις της, οι οποίες θα εξαρτηθούν κυρίως από την εξέλιξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Στις επόμενες συνεδριάσεις της η ΕΚΤ αναμένεται να σταθμίσει πολύ προσεκτικά τον κίνδυνο του πληθωρισμού με τον κίνδυνο επιβράδυνσης της οικονομικής δραστηριότητας. Όσο καθυστερεί ο τερματισμός του πολέμου τόσο ενισχύονται ο κίνδυνος για περαιτέρω άνοδο του πληθωρισμού και η πιθανότητα για νέα αύξηση των επιτοκίων. Ωστόσο, η άποψη για περαιτέρω αυξήσεις των επιτοκίων θα είναι δύσκολο να υποστηριχθεί, εάν η ήδη αδύναμη οικονομία συνεχίσει να εξασθενεί όπως καταδεικνύουν πρόδρομοι δείκτες οικονομικής δραστηριότητας. Η άνοδος των επιτοκίων αυξάνει το κόστος χρηματοδότησης των κρατών και των επιχειρήσεων, καθώς και το κόστος εξυπηρέτησης καταναλωτικών και στεγαστικών δανείων, πλήττοντας την οικονομική δραστηριότητα. Βασικό σενάριο αποτελεί ότι η ΕΚΤ θα προχωρήσει σε μία ακόμη αύξηση των επιτοκίων μέσα στο 2026, το πιθανότερο στη σύσκεψή της στις 10 Σεπτεμβρίου. Παρότι δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο και τρίτης αύξησης των επιτοκίων, η αδύναμη ανάπτυξη της Ευρωζώνης δεν αφήνει περιθώρια για επιθετική σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής.