Aleksandra Waliszewska. Άτιτλο. Φωτογραφία εγκατάστασης, Μουσείο Μπενάκη (Παραχώρηση: Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ)

Οι εκθέσεις σύγχρονης τέχνης μέσα στα αρχαιολογικά μουσεία μου προκαλούν, σταθερά,  αμηχανία, για να το θέσω εύσχημα. Ο ισχυρισμός ότι η σύγχρονη δημιουργία «διαλέγεται» με την κλασική αρχαιότητα είναι προσχηματικός και καταλήγει να υπονομεύει την πρώτη κι αυτό γιατί ο διάλογος προϋποθέτει ισοτιμία που εν προκειμένω δεν μπορεί ποτέ να υπάρξει. Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα όπου ο όγκος των υλικών καταλοίπων της αρχαιότητας είναι ασύλληπτος (ειλικρινά όσοι δεν το έχουν ζήσει «από μέσα» δεν μπορούν καν να συλλάβουν πόσα αρχαία έχουμε) ό,τι βλέπουμε στα αρχαιολογικά μουσεία είναι απλώς «αδιαπραγμάτευτο», δεν βρίσκω άλλη λέξη και μόνο σκιά ρίχνει σε ό,τι σύγχρονο σταθεί δίπλα του.

Η συλλογή προϊστορικών, αρχαίων ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων του Μουσείου Μπενάκη από την άλλη, αντικειμενικά,  δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτές των μεγάλων αρχαιολογικών μουσείων. Το Μουσείο Μπενάκη όμως έχει μια  ιδιαιτερότητα που το κάνει μοναδικό: η συλλογή που εκτίθεται, στο σύνολό της, από τον 1ο έως τον 3ο όροφο είναι ένα συνοπτικό αφήγημα ενός ολόκληρου πολιτισμού.  Μια κιβωτός του ελληνικού πνεύματος ανά τους αιώνες όπως αυτό απλώθηκε στον κόσμο: αυτό είναι το Μουσείο Μπενάκη, έτσι στήθηκε από τον αείμνηστο Άγγελο Δεληβορριά.

Σε αυτό τον συμπαγή αλλά ταυτόχρονα ανοιχτό (με τους όρους του) κόσμο η Πολωνή εικαστικός Aleksandra Waliszewska (Αλεξάντρα Βαλισέφσκα) έκανε κάτι πραγματικά θαυμαστό. Κατάφερε, λες, να τρυπώσει κάτω από το δέρμα της ελληνικής δημιουργίας διαχρονικά και αντί να μπει στη μάταιη διαδικασία ενός διαλόγου μαζί της κατάφερε (κατ’ εμέ)  κάτι διαφορετικό, πολύ τολμηρό:  λειτούργησε ως  σύγχρονη συνέχεια του αρχαίου δημιουργού, ως μετεμψυχωση του (παρακαλώ, να μου επιτραπεί η λέξη)  πήρε τη σκυτάλη και συνέχισε την ιστορία του από το χρονικό σημείο που είχε σταματήσει.

Δεν έχω ξαναδεί κάτι τόσο πειστικό και συγκινητικό ενώ πιο πολύ απ’όλα με εντυπωσίασε το απίθανα ευφυές εύρημα, η ιδέα: κανένα, ούτε ένα από τα δεκαέξι έργα που ξεπετάγονται μέσα από τα εκθέματα δεν έχει τίτλο, είναι όλα άτιτλα. Ο τίτλος που ο σύγχρονος και συνήθως ερασιτέχνης θεατής της σύγχρονης τέχνης πάντα αποζητά ως στοιχείο για να ερμηνεύσει το έργο, εδώ απλώς δεν χρειάζεται. Μήπως τα αρχαία εκθέματα έχουν τίτλο;

Την έκθεση που έχει τον τίτλο «Η εισβολή της Αρχαιότητας»  συνδιοργανώνει το Μουσείο Μπενάκη με το Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ σε επιμέλεια της Alison Gingeras.
Όπως με πληροφόρησαν οι άνθρωποι του ΔΕΣΤΕ, η Βαλισέφσκα είναι ένας μοναχικός τύπος, μανιακή με τα βιβλία. Ζει μέσα σε αυτά. Κάπου βρήκε κι ένα κατάλογο του Μουσείου Μπενάκη και άρχισε να δουλεύει αρχικά μόνη της και μετά μαζί με την επιμελήτρια.

Ακριβώς επειδή η έκθεση εντάσσεται στο σύνολο, δυσκολεύομαι να ξεχωρίσω ένα έργο για να εικονογραφήσω το σχόλιο.
Επιλέγω αυτό  γιατί με συγκίνησε άχρι δακρύων.

Aleksandra Waliszewska. Φωτογραφία εγκατάστασης (παραχώρηση Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ)

Στην αίθουσα του «The Grand Tour» του μουσείου όπου παρουσιάζεται ο τρόπος που οι ξένοι δυτικοί περιηγητές-  ποιητές, καλλιτέχνες και αριστοκράτες που εξερεύνησαν την Ελλάδα μεταξύ 17ου και 19ου αιώνα – είδαν την Ελλάδα υπάρχει αυτός ο πίνακας. Το νεοκλασικό αρχοντικό, ένα άψογο δημιούργημα της Αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα και πάνω από αυτόν κάποιες ονειρικές, ίσως και χθόνιες μορφές. Προσωπικά το εισέπραξα ως σχόλιο της Waliszewska ότι η Ελλάδα των Περιηγητών ήταν μια φαντασίωση και ότι στο υπόστρωμα της άρτιας αρχιτεκτονικής συμμετρίας που συμβολίζει την οργάνωση, την ταξη και τη λογική, επιβιώνει και θα επιβιώνει πάντα το ακατάληπτο χθόνιο.

Η δε γάτα μέσα μέσα στην εγκατάσταση/αναπαράσταση του τυπικού ελληνικού αρχοντικού στη Βόρεια Ελλάδα απλώς μου έκλεψε την καρδιά με το χιούμορ της. Ε, ναι! Η γάτα όντως έλειπε!

Aleksandra Waliszewska, Άτιτλο. Φωτογραφία εγκατάστασης. (Παραχώρηση Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ)

Χάρις στην έκθεση έμαθα και για τον Aby Warburg και τον περίφημο «Άτλαντα της Μνημοσύνης» που είναι και η έμπνευση για το έργο της Waliszewska. Κυκλοφορεί κι ένα δοκίμιό του στα Ελληνικά. Αξίζει να αφιερώσετε λίγο χρόνο να μάθετε για εκείνον. Άλλος μανιακός με τα βιβλία κι αυτός! Παραχώρησε στον αδελφό του όλα τα δικαιώματα της τράπεζας (!) που είχε η οικογένειά του με τον όρο να του πληρώνει, για όσο ζει, όσα βιβλία θα θέλει να αγοράζει κάθε χρόνο.

Υπέροχη έκθεση. Την έχω δει ήδη δύο φορές. Μην τη χάσετε. Μέχρι τις 27 του μήνα.