Ο Επαμεινώνδας Χριστοφιλόπουλος που επιμελείται τη σημερινή μας ειδική έκδοση, είναι επικεφαλής της Έδρας UNESCO για την Έρευνα του Μέλλοντος που φιλοξενείται στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) και Πρόεδρος του Μητροπολιτικού Οργανισμού Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης (MOMus).

Είναι υπότροφος του Ιδρύματος Ωνάση και κάτοχος διδακτορικού διπλώματος στη Στρατηγική Προόραση, ενώ το ακαδημαϊκό του προφίλ περιλαμβάνει επίσης σπουδές στη Φυσική (BSc), στο Περιβάλλον (MSc) και στις Διεθνείς Σχέσεις.
Εργάζεται στον τομέα της έρευνας μέλλοντος από το 2010, σχεδιάζοντας και υλοποιώντας ποικίλα έργα, ενώ έχει διατελέσει επικεφαλής επιστημονικός σύμβουλος για την στρατηγική προόραση στο Γραφείο του Πρωθυπουργού. Έχει δημοσιεύσει μονογραφίες και άρθρα σε διάφορα επιστημονικά περιοδικά και έχει επιμεληθεί δύο βιβλία που εκδόθηκαν στην Ελλάδα. Έχει διατελέσει πρόεδρος του δικτύου Foresight Europe Network και σήμερα είναι πρόεδρος του ελληνικού κόμβου του Millennium Project.

Τον ευχαριστούμε πολύ που συμμετέχει με αυτό τον ουσιώδη τρόπο στη σειρά των Ειδικών Εκδόσεων για τη συμπλήρωση δέκα χρόνων της έκδοσης του FACT News.

Το MOMUS

Το MOMUS είναι ένας από τους σημαντικότερους πολιτιστικούς οργανισμούς στην Ελλάδα. Πρόκεται για ένα ζωντανό δίκτυο μουσείων, αφιερωμένων στη σύγχρονη και μοντέρνα τέχνη, τη φωτογραφία και την πειραματική δημιουργία.

Ενοποιεί πέντε διαφορετικά μουσεία κάτω από ένα κοινό όραμα: να γίνει η τέχνη ουσιαστικό μέρος της καθημερινής ζωής και δύναμη γνώσης, ενσυναίσθησης και μετασχηματισμού.

Η συνένωση πέντε δημόσιων και ιδιωτικών φορέων με διαφορετικά χαρακτηριστικά, μέσα στην περίοδο της οικονομικής κρίσης, ήταν δύσκολη αλλά αναγκαία. Δημιούργησε ένα μοναδικό σύνολο ανθρώπων, κτιρίων, ιστοριών και συλλογών, που σήμερα συνθέτουν τη δυναμική ταυτότητα του οργανισμού.

Στο MOMUS ανήκει το MOMUS–Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης, που φιλοξενεί τη διάσημη Συλλογή Κωστάκη της Ρωσικής Πρωτοπορίας – μια από τις σημαντικότερες συλλογές του είδους παγκοσμίως.

Διαβάστε εδώ για τον «τρελό-Έλληνα» Κωστάκη που κατάφερε να διασώσει από την λήθη, ένα σημαντικό κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας της τέχνης.

Στη συνέντευξη που έδωσε η Μαρία Τσαντσάνογλου στη LIFO  εξηγεί πως με απόφαση του Ευάγγελου Βενιζέλου, το ελληνικό Κράτος έκανε, με την αγορά της Συλλογής Κωστάκη, τη μεγαλύτερη επένδυση στον πολιτισμό πέρα από τις κτιριακές υποδομές.

Στον πυρήνα του MOMUS βρίσκεται το MOMUS–Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (πρώην Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης), που ιδρύθηκε το 1979 μετά τον μεγάλο σεισμό της Θεσσαλονίκης.

Μια ομάδα ανθρώπων με περιορισμένους πόρους αλλά βαθιά αγάπη για την πόλη και τον πολιτισμό κατάφερε να δημιουργήσει ένα θεσμό και η σημαντική συλλογή του να αποκτήσει διαχρονική επιρροή. Η Μάρω Λάγια, αφηγείται ωραία την ιστορία στη Ναυσικά Γκράσιου, την ακούτε εδώ.

Στο MOMUS επίσης ανήκουν: το Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, το μοναδικό μουσείο φωτογραφίας της χώρας, το Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, στο Θησείο, και το Πειραματικό Κέντρο Τεχνών στο λιμάνι της Θεσσαλονίκης, ενώ πρόσφατα δημιουργήσαμε ένα νέο μουσειακό χώρο, το MOMUS Air στο αεροδρόμιο Μακεδονία της Θεσσαλονίκης.


Το MOMUS και η εξερεύνηση του Διαστήματος

Δυναμική πόλη, Κλούτσις Γκούσταβ (1895-1938), 1919-1921 | 88 x 63.5 εκ, Λάδι, τσιμέντο και άμμος σε ξύλο, MOMUS-Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης | Συλλογή Κωστάκη

Γνωρίζετε ότι η συλλογή Κωστάκη του MOMus συνδέεται με το Διάστημα;

Η Ρωσική Πρωτοπορία δεν ήταν απλώς ένα καλλιτεχνικό ρεύμα· ήταν ένα ριζοσπαστικό όραμα για έναν νέο κόσμο. Από το 1905 έως τις αρχές της δεκαετίας του 1930, καλλιτέχνες, διανοούμενοι και επιστήμονες συνέδεσαν την τέχνη με την πολιτική και την τεχνολογία, επιδιώκοντας όχι μόνο αισθητική ανανέωση, αλλά τη ριζική αναμόρφωση της κοινωνίας.

Ο Κοσμισμός, ένα φιλοσοφικό και καλλιτεχνικό ρεύμα (είναι το προσωπικό μου αγαπημένο) υποστήριζε ότι ο άνθρωπος έχει ηθικό καθήκον να υπερβεί τα φυσικά του όρια μέσω της επιστήμης και της τεχνολογίας.

Ο Κοσμισμός ωστόσο δεν έμεινε στη θεωρία, επηρέασε βαθιά τόσο καλλιτέχνες της ρωσικής πρωτοπορίας, αλλά και επιστήμονες όπως ο Konstantin Tsiolkovsky, ο οποίος θεωρείται πατέρας της αστροναυτικής. Κατά πολλούς ο Κοσμισμός συνέβαλε ιδεολογικά και οραματικά στην ανάπτυξη της σοβιετικής διαστημικής προσπάθειας του 20ού αιώνα, που κορυφώθηκε με τον Yuri Gagarin τον πρώτο άνθρωπο στο διάστημα το 1961.

Διαβάστε περισσότερα εδώ από το BBC και το The Atlantic και αν σας ενδιαφέρει κάτι πιο ακαδημαϊκό εδώ ένα δικό μου άρθρο. Επίσης εδώ από την τελευταία Μπιενάλε της Σαγκάης , εμπνευσμένη από τον Κοσμισμό. Συμμετείχαμε με 40 έργα της συλλογής μας.

Υπέροχα έργα της συλλογή μας από το ρεύμα του Κοσμισμού, όπως η «Δυναμική Πόλη» του Γκούσταβ Κλούτσιτς (φωτ.), μπορείτε να δείτε σε μια τεράστια επετειακή έκθεση της Συλλογής Κωστάκη του MOMUS που ανοίγει στις 2 Απρίλιου στην Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα.

Η Νίκη Ντε Σαν Φαλ στο MOMUS Alex Mylona

Εύα, De Saint Phalle Niki (1930-2002), 1968 | 150 x 90 x 280 εκ, Πεπιεσμένο χαρτί και χρώμα, MOMUS- Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης | Συλλογή Αλέξανδρου Ιόλα

Η Νίκι Ντε Σαν Φαλ υπήρξε μια από τις πιο δυναμικές μορφές της μεταπολεμικής τέχνης, γνωστή για τις πολύχρωμες «Nanas» και τα εκρηκτικά έργα της. Πίσω όμως από τη φωτεινή, παιγνιώδη αισθητική της κρυβόταν ένα βαθύ προσωπικό τραύμα: σε νεαρή ηλικία υπήρξε θύμα σεξουαλικής κακοποίησης από τον πατέρα της. Η ίδια μίλησε ανοιχτά γι’ αυτή την εμπειρία, περιγράφοντας την τέχνη ως μέσο επιβίωσης και ψυχικής ανασυγκρότησης.

Η πρώτη έκθεση της στην Ελλάδα, με τον τίτλο «Από τις σκοποβολές στην ελευθερία» διοργανώνεται από το MOMus-Μουσείο Άλεξ Μυλωνά, στο Θησείο στην Αθήνα, από τις 12 Δεκεμβρίου 2025 έως τις 24 Μαΐου 2026. Προλαβαίνετε!

O Andy Warhol, O Ιόλας, και ο Μέγα Αλέξανδρος

«Μέγας Αλέξανδρος» (1981), Andy Warhol, MOMUS- Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης | Συλλογή Αλέξανδρου Ιόλα.

Η σχέση του Άντι Γουόρχολ με τον Αλέξανδρο Ιόλα ήταν καθοριστική τόσο για την καριέρα του πρώτου όσο και για τη διεθνή διάδοση της Pop Art. Ο Ιόλας, ο θρυλικός Έλληνας γκαλερίστας με έδρα τη Νέα Υόρκη και έντονη παρουσία στην Ευρώπη, υπήρξε o πρώτος που αναγνώρισε το ταλέντο του Γουόρχολ και το 1952 οργάνωσε την πρώτη ατομική του έκθεση, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην είσοδό του στον κόσμο της τέχνης.

Το 1981, με αφορμή την έκθεση αρχαίων εκθεμάτων «Search for Alexander», που παρουσιαζόταν τότε στην Εθνική Πινακοθήκη Τέχνης (National Gallery of Art) στην Ουάσινγκτον, D.C., ο Γουόρχολ, μετά από αίτημα του Ιόλα, δημιούργησε τη σειρά «Alexander the Great», βασισμένη σε ελληνιστικό πορτρέτο του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο καλλιτέχνης μετέτρεψε την ιστορική μορφή σε pop εικονίδιο, χρησιμοποιώντας έντονα χρώματα και επαναληπτική μεταξοτυπία , όπως είχε κάνει με τη Marilyn Monroe ή τον Elvis. Διαβάστε περισσότερα εδώ.

Δείτε το έργο στην πτέρυγα Ιόλα & Μάρως Λάγια, στο MOMUS – Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, στους χώρους της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης.

Pete Marifoglou. Τα χρόνια του Warhol ΧΧΧ

Pete Marifoglou. Τα χρόνια του Warhol ΧΧΧ

Ερωτικές σκηνές από ταινίες ενηλίκων, που σήμερα μπορεί να μοιάζουν περισσότερο ή λιγότερο πολιτισμικά ξεθωριασμένες.
Μεμονωμένα πρόσωπα, που σήμερα μπορεί να φαίνονται λίγο πιο θλιμμένα ή πιο χαρούμενα.
Ωμές εικόνες από ψυχρές εκτελέσεις ανδρών και γυναικών, νέων και ηλικιωμένων, για μικρές διαφορές ή ζητήματα φύλου.
Όλα αυτά συνδέονται μέσα από το βλέμμα του Pete Marifoglou, ενός εξαιρετικά ευαίσθητου δέκτη της ανθρώπινης παρουσίας.

Ύστερα από επτά δεκαετίες στη Νέα Υόρκη και την Ευρώπη, έχοντας εργαστεί στη φωτογραφία, τη σκηνοθεσία και την κινηματογραφική παραγωγή, έχοντας γράψει ποίηση, μουσική και θέατρο και έχοντας παρουσιάσει το έργο του σε όλο τον κόσμο, το ΜΟΜus παρουσιάζει την ατομική έκθεση Pete Marifoglou. The Years of Warhol XXX, η οποία φέρνει στο φως το σε μεγάλο βαθμό αδημοσίευτο έργο του, όπου αποτυπώνει φωτογραφικά όψεις συγκεκριμένων «θυλάκων» των κοινωνικών περιθωρίων της Νέας Υόρκης κατά τις δεκαετίες του 1960 και 1970.  Ως τις 12 Απριλίου 2026 στο MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης. Μην τη χάσετε!

Διαβάστε το τρομερό αφιέρωμα του Στέφανου Τσιτσόπουλου στην Athens Voice.

Τρεις δρόμοι: Constantine Manos, Nikos Economopoulos, Enri Canaj.

Constantine Manos: Όλυμπος, Κάρπαθος. © The Constantine Manos Foundation, Inc.

Η έκθεση αναδεικνύει τρεις εμβληματικές μορφές του πρακτορείου Magnum, τον Constantine Manos, τον Νίκο Οικονομόπουλο και τον Enri Canaj – τρεις διαφορετικές διαδρομές με κοινό άξονα τον ανθρωποκεντρικό φακό.
Με όχημα τη φωτογραφία δρόμου, κυρίαρχη καλλιτεχνική τάση του φωτογραφικού μέσου στο δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, γεφυρώνει τρεις γενιές δημιουργών με κοινό σημείο αναφοράς τη σχέση τους με την Ελλάδα και τη συμμετοχή τους ως μέλη στο φημισμένο πρακτορείο Magnum Photos, που έγραψε από την ίδρυσή του το 1947 μέχρι σήμερα, σε ικανό βαθμό, την ιστορία του σύγχρονου κόσμου σε εικόνες. Ο Μάνος κατέγραψε με ποιητική καθαρότητα την ελληνική ζωή και το φως της Μεσογείου, ο Οικονομόπουλος αποτύπωσε τα Βαλκάνια της μετάβασης με έντονη συναισθηματική φόρτιση και αφηγηματική δύναμη, ενώ ο Τσανάι εξερεύνησε τις κοινωνικές μεταμορφώσεις της Αλβανίας και της διασποράς με μια σύγχρονη, στοχαστική ματιά. Και οι τρεις επιβεβαιώνουν ότι η φωτογραφία μπορεί να είναι ταυτόχρονα ντοκουμέντο, ποίηση και ιστορική μνήμη.

Δείτε εδώ για την έκθεση στο Μουσείο Φωτογραφίας

50+1 Ιστορίες από τη συλλογή Κωστάκη

Αν έπρεπε να προτείνω μια έκδοση για τη συλλογή Κωστάκη, αγαπημένος είναι ο κατάλογος της έκθεσης 50+1 Ιστορίες από τη συλλογή Κωστάκη.
Τι θα μπορούσε να συνδέει τη Ρόζα Λούξεμπουργκ, τον Τζάκσον Πόλοκ, τον Βασίλι Καντίνσκι, τον Λεβ Τρότσκι, τον Όσκαρ Γουάιλντ και την Γιόκο Όνο με εικαστικούς στη Ρωσία των αρχών του 20ού αιώνα, όπως ο Καζιμίρ Μαλέβιτς, η Λιουμπόβ Ποπόβα, ο Σολομών Νικρίτιν και ο Βλαντιμίρ Τάτλιν;
Πώς μια έκθεση τέχνης που πραγματοποιήθηκε πριν από 100 χρόνια προκάλεσε έντονη αψιμαχία μεταξύ των καλλιτεχνών που συμμετείχαν σε αυτή, και πώς μια σπάνια έκδοση τυπώθηκε σε ταπετσαρία τοίχου; Πώς κατέληξε ένα έργο τέχνης να περνάει… από ακτινογραφία σε ένα δημόσιο νοσοκομείο;

Οι απαντήσεις σε αυτά και σε ακόμη περισσότερα ερωτήματα βρίσκονται στις 50 συν 1 ιστορίες που αναπτύχθηκαν στην ομότιτλη έκθεση και τον κατάλογο που τη συνόδευσε. Δείτε εδώ.

Όταν η Τέχνη Θεραπεύει: Το MOMUS στην Πρωτοπορία της Πολιτιστικής Φροντίδας

Η δραστηριότητα που πραγματικά με κάνει υπερήφανο!
Το MOMUS έχει διαμορφώσει τα τελευταία χρόνια μια εμβληματική και συστηματική στρατηγική στον τομέα της θεραπείας μέσω τέχνης, τοποθετώντας τον οργανισμό στην αιχμή της διεθνούς μουσειακής πρακτικής που συνδέει πολιτισμό, υγεία και ευεξία. Μέσα από μόνιμη συνεργασία με την Ιατρική Σχολή του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) και το University of Southern California στις ΗΠΑ, το MOMUS αναπτύσσει τεκμηριωμένα προγράμματα πολιτιστικής συνταγογράφησης και καλλιτεχνικής παρέμβασης για διαφορετικές ομάδες ασθενών – από άτομα τρίτης ηλικίας και ανθρώπους με διαταραχές μνήμης, έως ογκολογικούς ασθενείς και άτομα με ψυχικές διαταραχές ή σε φάση απεξάρτησης. Η τέχνη δεν αντιμετωπίζεται ως απλή ψυχαγωγία, αλλά ως συμπληρωματική φροντίδα, ως εργαλείο ενδυνάμωσης, επανανοηματοδότησης εμπειριών και αναδόμησης της σχέσης με το σώμα και τον εαυτό.

Εμβληματική στιγμή αυτής της πορείας αποτέλεσε η δράση Art Break, με τη δημιουργία για έξι μήνες ενός ειδικά διαμορφωμένου χώρου τέχνης μέσα στο Θεαγένειο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, μεταφέροντας το μουσείο στην καρδιά της ογκολογικής φροντίδας.

Σήμερα, η πρωτοβουλία συνεχίζεται δυναμικά με τα εργαστήρια Hop(e) Art, στο Κέντρο Ημερήσιας Νοσηλείας «Νίκος Κούρκουλος», με την υποστήριξη του Κοινωφελούς Ιδρύματος Γιάννη Λάτσης, προσφέροντας σε ασθενείς και φροντιστές στιγμές δημιουργικής έκφρασης, ανακούφισης και συλλογικότητας μέσα στο νοσοκομειακό περιβάλλον.

Μέσα από αυτές τις παρεμβάσεις, το MOMUS επαναπροσδιορίζει τον ρόλο του μουσείου ως ενεργού κοινωνικού θεσμού που λειτουργεί πέρα από τους τοίχους του, εκεί όπου η τέχνη γίνεται πράξη φροντίδας και ελπίδας. Διαβάστε περισσότερα εδώ. και εδώ .

Αν σας ενδιαφέρει να διαβάσετε περισσότερα. Εδώ δείτε τη δουλειά που κάνει ο συνεργάτης μας, το Creative Media & Behavioral Health Center, του University of Southern California, της Μαριεντίνα Γκότση και εδώ από το Arts+Mind Lab του Johns Hopkins.