Η παραλία του Nordhaven, εκεί που παλιά βρισκόταν το εμπορικό λιμάνι της πόλης.
(Φωτογραφία: Γιώργος Ατσαλάκης)

Όταν βρέθηκα για πρώτη φορά στην Κοπεγχάγη περίμενα μια συμπυκνωμένη εμπειρία σκανδιναβικού design, ίσως μαζί με κάτι από την αύρα του Borgen. Η Κοπεγχάγη όντως αποδείχθηκε μια ελκυστική πόλη, αλλά πάνω απ’ όλα εμφανίστηκε ως μια σχεδιασμένη πόλη, που ξέρει να βάζει κανόνες και όρια – και ακόμα περισσότερο ξέρει να τα τηρεί. Η χαώδης διαφορά με την πολεοδομική πραγματικότητα και την αστική κουλτούρα της Αθήνας έκανε την Κοπεγχάγη να μοιάζει με ένα παράλληλο σύμπαν, από αυτά που ίσως μπορούμε να βλέπουμε, αλλά μάλλον δεν μπορούμε να πιάσουμε.

Επιλέγω τρία χαρακτηριστικά στιγμιότυπα που δείχνουν πώς ο σχεδιασμός της πόλης διαμορφώνει την αστική συνείδηση των πολιτών της – και το αντίστροφο.

Το νερό στο εσωτερικό των οικοδομικών τετραγώνων 

Μεγάλο μέρος των επεκτάσεων της Κοπεγχάγης είναι κτισμένο σε προσχώσεις και εδάφη ανακτημένα από τη θάλασσα. Στη φωτογραφία βλέπουμε το συγκρότημα κατοικιών Kronløb Island στο Nordhaven, κτισμένο πάνω σε ένα τέτοιο κομμάτι ανακτημένου εδάφους. Εδώ δεν υπάρχουν υποβαθμισμένοι ακάλυπτοι χώροι και πίσω αυλές, αλλά νερό παντού, που αφήνεται να καταλάβει τον ελεύθερο χώρο, διαμορφώνοντάς τον σαν ζωντανή, βιώσιμη επέκταση της πόλης. Και ναι, οι κάτοικοι της πόλης το ζουν αυτό με τη ψυχή τους: κολυμπούν παντού, με εκπληκτική άνεση, χωρίς κανένα κόμπλεξ, κάνοντας με τη φυσική τους παρουσία την πόλη δική τους. 

Kronløb Island – Nordhaven / Cobe + Vilhelm Lauritzen Architects

Το νερό στο Nordhaven ως επέκταση του ζωτικού χώρου της πόλης.
(Φωτογραφίες: πάνω Vilhelm Lauritzen Architects / κάτω Γιώργος Ατσαλάκης)

Scr

To αδιαπραγμάτευτο όριο πόλης στο Ørestad

Μπορεί η Κοπεγχάγη να είναι μια εξαιρετικά φωτογενής πόλη, αλλά αν έπρεπε να διαλέξω μόνο μία φωτογραφία της θα ήταν αυτή. Δεξιά φαίνεται το συγκρότημα κατοικιών 8-House, ένα από τα τελευταία κτίρια του νότιου άκρου της πόλης στο Ørestad. Αριστερά, οι εκτάσεις του βιότοπου του Amager, χωρίς την παραμικρή ορατή ανθρώπινη παρέμβαση. Η διαδοχή από τη μία κατάσταση στην άλλη είναι σαφής και άμεση, χωρίς γκρίζες ζώνες δόμησης εκτός σχεδίου. Από τη μία πλευρά πόλη, από την άλλη πλευρά πάρκο. Καμία διαπραγμάτευση. Όσο για την ανοιχτή κοίτη νερού στη μέση της εικόνας, αυτή φυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού, όχι μόνο ως βιότοπος αλλά και ως φυσική λεκάνη απορροής των όμβριων υδάτων σε μια ξαφνική νεροποντή. Γιατί όπως θα δούμε παρακάτω, η Κοπεγχάγη χτυπήθηκε και αυτή από έκτακτα καιρικά φαινόμενα. Απλώς αντέδρασε δοαφορετικά από ό,τι εμείς.

8 House – Ørestad / Bjarke Ingels Group

Screenshot

Πάνω: Η πόλη και τα όριά της. Σαφέστερα δεν γίνεται.
Kάτω: Και επειδή δεν μπορώ να διαλέξω μόνο μία φωτογραφία, δείτε το συγκρότημα 8-House όπως φαίνεται από το βιότοπο.
(Φωτογραφίες: Γιώργος Ατσαλάκης)

Το πάρκο με την πλακόστρωτη κοίτη στο Østerbro 

Ήταν Ιούλιος του 2011 όταν η Κοπεγχάγη χτυπήθηκε από μια ξαφνική καταιγίδα χιλιετίας, αφήνοντάς την πλημμυρισμένη μέχρι το γόνατο, με ζημιές που ξεπερνούσαν το 1 δις δολλάρια. Το πάρκο Karens Minde Axsen στο Østerbro δημιουργήθηκε ως μέρος της στρατηγικής ανθεκτικότητας της πόλης σε τέτοια φαινόμενα και ήδη δοκιμάστηκε με επιτυχία. Κατά μήκος του πάρκου και εν μέσω κατάλληλα επιλεγμένης βλάστησης, κινείται ένας οφιοειδής, πλακόστρωτος πεζόδρομος που προσφέρεται για περίπατο και παιχνίδι. Ο πεζόδρομος είναι ελαφρά βυθισμένος σε σχέση με τη στάθμη του δρόμου, και σε περιπτώσης ξαφνικής καταιγίδας μετατρέπεται σε κανάλι που διαχειρίζεται τις ξαφνικές ροές ομβρίων υδάτων. Το νερό της βροχής οδηγείται διαμέσου της πλακόστρωτης κοίτης σε ένα λιβάδι διήθησης, φιλτράρεται και καταλήγει σε έναν από τους ταμιευτήρες νερού της πόλης, ενώ τα εγκάρσια περάσματα πάνω από την πλακόστρωτη κοίτη λειτουργούν ως γέφυρες. Η καταιγίδα περνά, οι Δανοί τινάζουν τα αδιάβροχά τους και η ζωή συνεχίζεται κανονικά.

Karens Minde Axsen – Østerbro / Schønherr

Απλά μαθήματα διαχείρισης κρίσεων: ένας ελαφρά βυθισμένος πεζόδρομος που μετατρέπεται σε κανάλι των νερών της βροχής όταν χρειαστεί. (Φωτογραφία: Thomas Vesterbaek / Schonherr)

Δεν ήταν όλα τέλεια στην Κοπεγχάγη, ούτε συνεχώς στημένα για φωτογράφιση κάποιας δήθεν αυθόρμητης αρχιτεκτονικής δημοσίευσης. Για παράδειγμα, ενώ η πόλη ήταν καθαρή, δεν το πετύχαινε με την τιμωρητική διάθεση της Σιγκαπούρης, αλλά με τρόπο που δείχνει ότι κατοικείται πραγματικά. Υπήρχε χώρος για την παρέκκλιση, για το ξέσπασμα, για την πρόκληση των ορίων. Αλλά ακόμα και αυτό γινόταν με τρόπο αυτοελεγχόμενο, που έδειχνε ότι η πόλη έχει βαλβίδες ασφαλείας. Θα δει κανείς graffiti, αλλά σπάνια θα δει tagging.

Κατά το διάστημα της παραμονής μας είχα την αίσθηση ότι λειτουργούσα μέσα σε μια κοινότητα συνειδητοποιημένων πολιτών, με ένα δίκτυο αόρατων ορίων να διαμορφώνει τον υπεύθυνο τρόπο που συνδιαλέγεσαι μαζί της. Σε ένα τέτοιο καθεστώς ελευθερίας, ο δημόσιος χώρος της πόλης λάμπει με την παρουσία του και τον ευφυή σχεδιασμό του, καθώς δεν είναι ένα απόκομμα που περίσσεψε από την οικιστική ανάπτυξη, αλλά ο βασικός παράγοντας υπεραξίας κάθε γωνιάς της Κοπεγχάγης, παλιάς ή νέας, ακριβής ή προσιτής. Έχω ταξιδέψει αρκετά, αλλά δεν έχω ξαναδεί πόλη που να γεννά τόσο έντονα την επιθυμία ότι μια καλύτερη αστική συνθήκη μπορεί να υπάρξει και πρέπει να διεκδικηθεί. Από την άλλη, είναι χρόνια που έχω εγκαταλείψει κάθε ελπίδα για Δανίες του νότου… 

ΥΓ: Κατά σύμπτωση, αυτό το άρθρο γραφόταν εν μέσω της κατακλυσμιαίας βροχής το βράδυ της 21ης Ιανουαρίου στην Αθήνα. Όσο η βροχή έπεφτε ξεγυμνώνοντας τις υποδομές του μητροπολιτικού αστικού ιστού, κάθε λέξη γινόταν αφόρητα επίκαιρη και πιεστική.

Σελιδοδείκτες για το Σαββατοκύριακο: Η επέκταση της πόλης στο παλιό εμπορικό λιμάνι του Nordhaven στο σχετικό άρθρο του BBC. Δείτε πώς το αρχιτεκτονικό γραφείο Cobe μετέτρεψε ένα σιλό του πρώην βιομηχανικού λιμανιού σε ένα από τα πιο εμβληματικά κτίρια κατοικιών της περιοχής. Το παράδειγμα του Østerbro για το τι σημαίνει κλιματική ανθεκτικότητα σε επίπεδο γειτονιάς. Ένα σύντομο άρθρο για την “αστική σαβάνα” του Ørestad. Η περίφημη καταιγίδα του 2011 στη Wikipedia. Και πώς η καταιγίδα του 2011 άλλαξε τον τρόπο σχεδιασμού του αστικού χώρου στην Κοπεγχάγη στην ιστοσελίδα του Harvard School of Design: όλη η πληροφορία που θα χρειαστείτε σε ένα σχέδιο.