«Τι είδα σε ένα ταξίδι που δεν έκανα »
Από τη σειρά των Ειδικών Εκδόσεων για τα 10 χρόνια του FACT δεν θα μπορούσε να λείπει, ως επιμελήτρια, η Αλεξάνδρα Κολλάρου μια από τις πιο γνωστές και διακριτές παρουσίες στο χώρο της σύγχρονης τέχνης. Γκαλερίστ και η ίδια, επιμελήτρια εκθέσεων, συγγραφέας και καλλιτέχνης. Όμως, όσοι γνωρίζουμε την Αλεξάνδρα Κολλάρου προσωπικά, την εκτιμούμε ιδιαιτέρως και για τη δράση της στην Κοινωνία των Πολιτών, με όχημα τη σύγχρονη τέχνη κάτι που κάνει απλά και χωρίς να προσποιείται. Μιας και η σύγχρονη τέχνη έχει σημαντική θέση στο FACT ζητήσαμε από την Αλεξάνδρα Κολλάρου να μας πάει μια βόλτα στις γκαλερί του Λονδίνου. Μόλις διαβάσετε όσα έγραψε θα συμφωνήσετε ότι πράξαμε άριστα. Την ευχαριστούμε πολύ για το χρόνο της!

Αλεξάνδρα Κολλάρου, aka «The Real Queen of Stuff»
Η Αλεξάνδρα Κολλάρου ασχολείται με την προώθηση της Τέχνης και του Design από το 1994.
Η πρακτική είναι πολύπλευρη: επιμελήτρια, σύμβουλος, γκαλερίστα, συγγραφέας μα πάνω απ’ όλα καλλιτέχνης.
Το 2007 ίδρυσε την artAZ, την πρώτη online πλατφόρμας τέχνης στην Ελλάδα, έχει παρουσιάσει περισσότερες από 50 εικαστικές δράσεις διεθνώς και έχει εκδώσει το βιβλίο «Η Ελληνική Τέχνη από το Α έως το Ω» (Key Books, 2018).
- Διατηρεί το αγγλόφωνο blog «The Real Queen of Stuff».
Την ενδιαφέρει ιδιαίτερα η κοινωνική προσφορά μέσω της τέχνης και έχει διοργανώσει τις εκστρατείες Girl Power (2002-2005), για την ενίσχυση του αγώνα ενάντια στον καρκίνο του μαστού, ΕΚΠΛΗΞΗ (2009-2019), για την υποστήριξη των αστέγων της Αθήνας, και «I Support Greek Artists» (2021) για την στήριξη των καλλιτεχνών στην πανδημία.
Πιστεύει ότι η τέχνη πρέπει να είναι προσιτή σε όλους και επιδιώκει να κάνει τη ζωή πιο όμορφη μέσα από τις δημιουργίες της.
Τη βρίσκετε:
Στο instagram
Στο site της.
Στο αγγλοφωνο blog της «The Real Queen of Stuff»
Γράφει η Αλεξάνδρα Κολλάρου
Σε ένα ιδανικό κόσμο θα υπήρχε κρατική επιδότηση για να ταξιδέψει κανείς το Λονδίνο, με υποχρεωτικό πρόγραμμα επισκέψεων σε μουσεία, πολιτιστικά ιδρύματα και γκαλερί, προκειμένου να επωφεληθεί από τις θεραπευτικές ιδιότητες της τέχνης. Στον δικό μας, λιγότερο τέλειο κόσμο, βρίσκουμε τρόπο να στηρίζουμε μόνοι μας τις εκπαιδευτικές αυτές εκδρομές και φτιάχνουμε το πρόγραμμά μας προσεκτικά μεν, αναζητώντας τη στιγμή που θα μας επιτρέψει να δούμε όσο το δυνατόν περισσότερα δε.
Μια τέτοια στιγμή είναι τώρα.
Τί γίνεται όμως όταν οι συνθήκες δεν ευνοούν τις μετακινήσεις;
Με τη βοήθεια της τεχνολογίας και της καλής σου φίλης Αλεξάνδρας, θα πεταχτείς εικονικά στο Λονδίνο για εικαστική ενημέρωση, χωρίς μάλιστα να ξοδέψεις τίποτα.
Πάμε, λοιπόν, να δούμε μαζί τρεις blockbuster εκθέσεις.
David Hockney: A Year in Normandie and Some Other Thoughts about Painting – Serpentine North Gallery

David Hockney: A Year in Normandie and Some Other Thoughts about Painting, installation view, Serpentine North, 2026 © David Hockney. Photo © George Darrell.
Ξεκινάμε από τους κήπους του Kensington στην καρδιά των οποίων βρίσκεται η Serpentine North, η προς βορρά επέκταση της Serpentine Gallery που σχεδιάστηκε το 2013, από τη Zaha Hadid, στο έργο της μας ξενάγησε την προηγούμενη εβδομάδα, εδώ, στο FACT ο αρχιτέκτονας Γιώργος Ατσαλάκης. Αρχιτεκτονικά Νέα 11.
Είναι απόλαυση να βλέπεις εκθέσεις εδώ αλλά σήμερα η απόλαυση θα είναι διπλή γιατί θα δούμε την έκθεση «David Hockney: Ένας Χρόνος στη Νορμανδία και μερικές ακόμη σκέψεις για τη Ζωγραφική».
Ο David Hockney (1937) είναι κάτι σαν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς.
Δημιουργεί έργα εδώ και 70 χρόνια και πειραματίζεται διαρκώς με διαφορετικούς τρόπους έκφρασης. Πρωτοπόρος στη χρήση της τεχνολογίας για τη δημιουργία τέχνης, ζωγραφίζει στο ipad του από το 2010, ενώ πλέον το κάνει με ψηφιακά πινέλα ειδικά φτιαγμένα για αυτόν. Είναι από τους καλλιτέχνες που αποδεικνύουν εμπράκτως ότι η σπουδαία τέχνη δεν χρειάζεται να αποξενώνει τον «μέσο άνθρωπο».
Η έκθεση παρουσιάζει το 90 μέτρων έργο «A Year in Normandie».

David Hockney: A Year in Normandie and Some Other Thoughts about Painting, installation view, Serpentine North, 2026 © David Hockney. Photo © George Darrell
Πρόκειται για ένα από τα πιο φιλόδοξα δημιουργήματα του Hockney. Εμπνευσμένο από την Bayeux Tapestry (11ος αιώνας), το μνημειακό αυτό έργο αποτυπώνει την εναλλαγή των εποχών όπως τις κατέγραψε ο καλλιτέχνης από το στούντιο του στη Νορμανδία την εποχή της πανδημίας – σκεφτείτε το σαν πορτραίτο του 2020.
Αποτελείται από περίπου 100 έργα που έφτιαξε στο ipad και κατόπιν μεγεθύνθηκαν και ενώθηκαν μεταξύ τους. Το έργο τυλίγει τη γκαλερί περιμετρικά σαν φιόγκος, ενώ ένα κομμάτι του είναι τοποθετημένο στον Βόρειο Κήπο, σε ανοιχτό διάλογο με την αλλαγή των εποχών στο Λονδίνο.
Δέκα έργα (πέντε πορτραίτα και πέντε νεκρές φύσεις), φτιαγμένα ειδικά για την έκθεση, συνοδεύουν το πανοραμικό πόνημα. Ο Hockney δεν ασχολήθηκε ποτέ με την ακριβή αναπαράσταση στα πορτραίτα – τα θεωρεί μεθόδους μελέτης και όχι μέσο απευθείας απόδοσης. Ζωγραφισμένα με την ανάστροφη προοπτική που επιμένει να χρησιμοποιεί, τα συγκεκριμένα γιορτάζουν την απλή ομορφιά.
Γνωστή Αγγλική εφημερίδα ανέφερε ότι τα έργα «αντί να κλείνουν το μάτι στους Van Gogh και Cézanne, είναι σαν βίαιες κλωτσιές στο καλάμι του θεατή».
Το κοινό πάντως κάνει ουρές για να τα δει.
Ίσως γιατί εισπράττει τον ενθουσιασμό που επιδεικνύει ο καλλιτέχνης για το αντικείμενο του, την τέχνη, και φυσικά τη ζωή. Δεν έχει νόημα να κρίνεις τα συγκεκριμένα έργα μέσα από ένα αυστηρά αντικειμενικό φίλτρο ή να τα αξιολογήσεις για την τεχνική τους δεινότητα – σε αυτήν την περίπτωση πράγματι δε βλέπονται. Το φίλτρο είναι ό ίδιος ο Hockney και η ιδιοσυγκρασιακή προσέγγιση του αφηγήματος του, ο μύθος του. Και τότε τα έργα φαίνονται αριστουργηματικά.
Φεύγουμε, αλλά όχι πριν περπατήσουμε λίγο μέσα στο πάρκο, η ηρεμία του είναι μαγευτική. Και εκεί που απολαμβάνεις τη βόλτα σου ονειροπολώντας να και ένα γλυπτό του Henry Moore (The Arch, 1978). Λονδίνο με τα ωραία σου!

The Arch, Henry Moore, Roman Travertine Marble, Kensington Gardens, 1978, Photo © Αλεξάνδρα Κολλάρου.
Και τώρα γραμμή για Tate Modern και Tracey Emin: A Second Life.

Tracey Emin: A Second Life Tate Modern installation view © Tracey Emin. Photo © Tate (Sonal Bakrania).
Τι να πρωτοπεί κανείς για την Tracey Emin (1963)!
Από Mad Tracey From Margate και «κακό κορίτσι» της Βρετανικής τέχνης σήμερα είναι Dame Tracey Emin και θεωρείται εθνικός θησαυρός. Chapeau. Θα μπορούσα να γράψω βιβλίο.
Μια φιγούρα που καθόρισε τα εικαστικά 90ς και το κίνημα των Young British Artists. Που ονόμασε την πρώτη της έκθεση «My Major Retrospective 1982–93», για την περίπτωση που δεν θα κατάφερνε ποτέ να ξανακάνει ατομική. Και να’μαστε σήμερα εδώ στην Tate Modern, μια από τις σημαντικότερες καλλιτέχνιδες της γενιάς της. Πράγματι μια δεύτερη ζωή.
Τα έργα της Emin είναι αυτοβιογραφικά, η εικαστική της γραφή ελαφρώς ναΐφ (οι επικριτές της λένε ότι δε ξέρει να ζωγραφίζει) και η θεματολογία της σχεδόν εμμονική: η αγάπη (και η έλλειψη της), το τραύμα, η επιθυμία, η απώλεια και η επιβίωση. Στην τέχνη της δεν υπάρχει προσωπικό και ιδιωτικό, τα μοιράζεται όλα μαζί μας: καταστάσεις, σκέψεις, συναισθήματα.

Tracey Emin: A Second Life Tate © Tracey Emin. Photo © Tate
Πριν μερικά χρόνια η καλλιτέχνης νόσησε από επιθετικό καρκίνο, της έδωσαν έξι μήνες ζωής. Κέρδισε τη μάχη τελικά αλλά τις κόστισε αρκετά όργανα και βασικές λειτουργείες (η διαδρομή της με τον καρκίνο καταγράφεται στη σελίδα της στο Instagram. Μέσα από αυτήν την εμπειρία άλλαξε δραστικά φιλοσοφία και τρόπο ζωής. Αφοσιώθηκε στην κληρονομιά που θα αφήσει πίσω της, επέστρεψε στο επαρχιακό Margate και επένδυσε στην πολιτιστική αναβάθμιση της περιοχής, δημιουργώντας υποδομές για την ενίσχυση των νέων καλλιτεχνών. Αφοσιώθηκε εκ νέου στη δική της δουλειά, δίνοντας νέα διάσταση και βάθος στο έργο της.

Tracey Emin: A Second Life Tate © Tracey Emin. Photo © Tate
Η έκθεση φωτίζει 40 χρόνια καριέρας στην πρώτη γραμμή, μέσα από 100 περίπου έργα σε ευρεία γκάμα μέσων: ζωγραφικά, φωτογραφίες, βίντεο, neon, υφάσματα, γλυπτά και εγκαταστάσεις. Μοιάζει σαν πρόσκληση στο σπίτι, το στούντιο και μαζί στον εσωτερικό κόσμο της καλλιτέχνιδας. Τα έργα αποτυπώνουν την προσωπική της διαδρομή, χωρισμένη νοερά σε 2 ενότητες, πριν και μετά τη διάγνωση.

Tracey Emin: A Second Life Tate Modern installation view with I Will not Be Alone 2025 and Meet Me In Heaven, I Will Wait For You 2004. © Tracey Emin. Photo © Tate
(Sonal Bakrania).
Συναντάμε φυσικά όλα τα κλασικά κομμάτια από την πρώτη ζωή, όπως το περίφημο My Bed (που σκανδάλισε-προτεινόμενο για Βραβείο Turner το 1998) και τo αφοπλιστικά ειλικρινές βίντεο Why I Never Became a Dancer-εμείς το βλέπουμε εδώ.
Η δεύτερη ζωή ξεκινά μετά τη διάγνωση του καρκίνου, που καταγράφεται με λεπτομέρειες. Φωτογραφίες που προκαλούν αμηχανία με την ευθύτητα τους και ταυτόχρονα καθηλώνουν. Μαζί δένουν και τα γλυπτά και τα νέα ζωγραφικά έργα: μεγάλοι καμβάδες, κάπου ανάμεσα στο παραστατικό και το αφηρημένο, με το μεταφυσικό στοιχείο να συνομιλεί με την ωμή αλήθεια. Αντιπαραθέσεις και αντιπαραβολές, ρίχνοντας φως στις πιο σκοτεινές γωνίες αλλά αυτό που τελικά θριαμβεύει είναι η δύναμη και η ομορφιά της ανθρώπινης ύπαρξης. Ναι σε όλα.
Περισσότερες πληροφορίες εδώ
Αξίζει να επισκεφθείτε και το Instagram της Tate
Triple Trouble: Fairey, Hirst, Invader – Newport Street Gallery

Installation view of Triple Trouble. Photographed by Prudence Cuming Associates Ltd. Artworks © the artists.
Για το τέλος άφησα το αγαπημένο μου, τον βασικό λόγο που μας έφερε στο Λονδίνο: Triple Trouble: Fairey, Hirst, Invader – μια τριατομική έκθεση στη Newport Street Gallery (η εκθαμβωτική γκαλερί του Damien Hirst). Εν προκειμένω βοηθάει ιδιαίτερα που η επίσκεψη μας είναι φανταστική καθώς η (6άμηνης διάρκειας) έκθεση έριξε αυλαία στις 29 Μαρτίου.
Πρώτα απ’ όλα, ποιοι είναι αυτοί οι άνθρωποι;
Ο Damien Hirst είναι ο πλουσιότερος καλλιτέχνης στον κόσμο.
Είναι επίσης ο κατά κύριο λόγο υπεύθυνος για τον δρόμο που έχει πάρει η Σύγχρονη Βρετανική Τέχνη σήμερα.
Παίζει το παιχνίδι αποκλειστικά με δικούς του όρους του και είναι από τους πιο μισητούς στον εικαστικό χώρο. Και συνάμα από τους πιο αγαπητούς.
Ο εμβληματικός Αμερικάνος Shepard Fairey ξεκίνησε to 1989 κολλώντας αυτοκόλλητα «Obey» στους δρόμους για να καταλήξει σήμερα είναι ένας από τους πιο περιζήτητους της γενιάς του.
Για να συνεννοηθούμε, ας πούμε απλά ότι είναι ο δημιουργός της εικονικής προεκλογικής αφίσας HOPE του Barack Obama.

Ο Space Invader, αν και λιγότερο γνωστός στο ευρύ κοινό, απολαμβάνει στάτους μύθου στον κόσμο της street art. Τα χαρακτηριστικά μωσαϊκά του, που παραπέμπουν σε ηλεκτρονικά παιχνίδια της δεκαετίας του 80, σπανίως διατίθενται προς πώληση. 482.000 θαυμαστές του τα αναζητούν σε ένα ανορθόδοξο κυνήγι θησαυρού που παίζουν στο app ‘Flashinvaders’. Μιλάμε για πάνω από 4000 κομμάτια που ο καλλιτέχνης έχει τοποθετήσει σε σημεία ανά τον κόσμο, ανάμεσα τους και ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός. Η ταυτότητα του παραμένει μυστική. Είτε μας αρέσουν, είτε όχι, οι 3 καλλιτέχνες είναι κορυφή στο είδος τους και η ιδέα του συνδυασμού τους μεγαλοφυής.

Επικής σύλληψης και μεγέθους, η έκθεση συνδυάζει το απόλυτα χαρακτηριστικό ύφος των τριών καλλιτεχνών σε ένα οπτικό κολάζ που ζαλίζει με τη μοναδικότητα του. Καταλαμβάνει και τους 6 χώρους της μουσειακού επιπέδου γκαλερί, με θεαματικές γειτνιάσεις και μίξεις των συνεργατικών έργων. Τα παιδιά δεν αφήνουν τίποτα όρθιο: πίνακες, γλυπτά, εγκαταστάσεις, τοιχογραφίες. Υβριδικά έργα που δε ξέρεις που να κατατάξεις. Η ιλουστρασιόν εικονογραφία του Fairey και τα μωσαϊκά του Invader ανακατεύονται με την πλήρη γκάμα των κλασικών τεχνικών του Hirst (spots, spins, βιτρίνες, δεξαμενές με φορμαλδεΰδη) με αποτέλεσμα ένα εκρηκτικό κράμα από οπτικά πανίσχυρα, υπερ-συλλεκτικά έργα. Η εν λόγω εξτραβαγκάντζα παρουσιάζεται ως ανατρεπτικό πάντρεμα μεταξύ υψηλής τέχνης και κουλτούρας του δρόμου αλλά, αν κατάλαβα καλά, οι ίδιοι οι καλλιτέχνες το προσέγγισαν με πανκ-ροκ διάθεση και μάλλον το καταδιασκέδασαν.
Η έκθεση δίχασε πραγματικά. Η γνωστή Αγγλική εφημερίδα αναφέρει (verbatim, με εξαίρεση τη λέξη «αχταρμάς») «ο πιο αηδιαστικός οπτικός αχταρμάς που μπορείς να φανταστείς». Άλλοι ένιωσαν δέος στο άκουσμα και μόνο της συνεργασίας. Για μένα είναι το πιο έξυπνο επιμελητικό κόνσεπτ των τελευταίων ετών, τα δε έργα ποιήματα. Κλαίω που την έχασα, θα έκλαιγα και αν την έβλεπα.
Περί ορέξεως. Αφού η επίσκεψη είναι φανταστική, ανεβαίνω στον ημιώροφο να πιώ και ένα Fiery Black Cow Vodka Martini στο Pharmacy2, το εστιατόριο της γκαλερί, περιτριγυρισμένη από βιτρίνες με φαρμακευτικά, σκαμπό σε σχήμα χαπιού και άλλα, ανεκτίμητης αξίας, έργα του Hirst.
Αυτά παλιά. Σήμερα το πρώην μπαρ-εστιατόριο σερβίρει μόνο δωρεάν κουλουράκια τσάι και καφέ, αυστηρά τις ώρες λειτουργίας της γκαλερί.

Pharmacy2 © Alexandra Kollaros.
Δείτε περισσότερα εδώ στο hashtag #tripletrouble στο Instagram και στις σελίδες των καλλιτεχνών
Damien Hirst
Shepard Fairey
Space Invader
Φεύγοντας από το Vauxhall μπαίνουμε στον υπόγειο με προορισμό το Green Park. Στην ευρύτερη περιοχή του Mayfair είναι συγκεντρωμένες (σχεδόν) όλες οι λεγόμενες Blue Chip galleries: Gagosian, White Cube, Sadie Coles, David Zwirner, Hauser Wirth, Pace Gallery, Thaddaeus Ropac κ.α..
Μέσα σε λίγα οικοδομικά τετράγωνα μπορείς να κάνεις ταχύρρυθμο σεμινάριο στη σύγχρονη τέχνη.
Θα κλείσουμε με ένα τσάι στο πανέμορφο Claridge’s ArtSpace Café, που βρίσκεται πάνω από την αγαπημένη μου Γκαλερί Perrotin.
Μα τι λέω; Η ώρα έχει πάει έξι το απόγευμα! Πάμε στο Annabel’s για ένα ποτό; Δεν είμαι μέλος αλλά αφού είναι φανταστική η βόλτα μας τι πειράζει;!